अशी ही मेहफ़िल

last updated 20120415
( पुण्यांत झ़ालेल्या एका संगीत मैफिलीच़ा वृत्तांत )


क्ष म्युझिक क्लासच्या ग़ज़ल शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांनीं गुरुपौर्णिमेच़ा कार्यक्रम नुकताच़ सादर केला. रविवार दि. २२ आगष्ट १९९८ रोजीं रात्रौं ८।। वाज़तां कार्यक्रम सुरूं होणार असल्याच़ें निमंत्रणपत्रिकेंतच़ छापलें होतें. कार्यक्रमाच़ा दिवस निमंत्रणपत्रिकेवरील तारखेप्रमाणें आहे, कीं वाराप्रमाणें आहे या विषयावर आमच़े घरीं एक छोटासा परिसंवाद घडून आला. काहीं टारगटांनीं तर, विषयाच़ें गांभीर्य न ज़ाणतां, "अहो, टिळक पंचांगानुसार यंदा २२ आगष्ट रविवारींच़ आहे" अशीं विधानें करून खसखस पिकविण्यासही कमी केलें नाहीं. प्रस्तुत वार्ताहरांनीं मात्र शनिवार दि. २२ आगष्ट ही तारीख अवलंबिण्याच़ें ठरविलें. निमंत्रणपत्रिका इंग्रजी लिपींत छापलेली असल्यामुळें कार्यस्थळाच़ें नांव काळदर्पण, कीं कालदर्पण, कीं कलदर्पण असावें याबद्दल रस्तोरस्तीं च़ाललेल्या चर्चाही ऐकण्यास मिळाल्या. जनतेच्या मनांतील संदेह पाहून शेवटीं आम्हीं त्यांना कलादर्पण हॉलकडे पाठविण्याच़ा निर्णय घेतला. सुदैवानें हा निर्णयदेखील बरोबरच़ ठरला.

कार्यक्रम एका मोठ्या दिवाणखान्यांत होता. दोन-अडीच़शें पान उठूं शकेल अश्या. दिवाणखान्यांत भारतीय बैठकीची सोय असल्यानें मंडळींनीं बाहेरच्या प्रवेश-दालनांत पादत्राणें काढून ठेवलीं होतीं. पावसाळ्याच़े दिवस असूनही उघडीप होती, त्यामुळें एवढें मोठें सभागृह रसिक प्रेक्षकांनीं गज़बज़ून गेलें होतें. पुण्यांतील नामवंत कलाकारसुध्दां प्रेक्षकांमध्यें उपस्थित होते. उत्तम संगीत ऐकायला मिळणार या आतुरतेनें सर्वज़ण सरसावून बसले. सुसज्ज व्यासपीठ, त्यामागील पडद्यावर थर्मोकोलच्या भरगच्च़ बहुरंगी सज़ावटीमधून "गझलांजली"ची पाटी डोकावत होती. वाद्यांची ज़ुळवाज़ुळव झाली, निवेदकानें आपली ज़ागा घेतली, आणि ९।। च्या सुमारास कार्यक्रमाची सुरुवात झ़ालीदेखील.

सर्वप्रथम गुरुवंदना झ़ाली. त्यानंतर एकामागून एक विद्यार्थी-विद्यार्थिनी आपापली ग़ज़ल आपापल्या आवाज़ांत गाऊन ज़ाऊं लागले. सर्व विद्यार्थिनी अद्ययावत् पोषाखांत होत्या. कांहींनीं खूप अलंकार घातले होते, कांहींनीं नव्हते. सर्व साड्यांच़े व शलवार-क़मीज़ांचे रंग उत्कृष्ट होते.

प्रत्येक गायक अथवा गायिका येण्याआधीं निवेदक, "मोहतरम अमुकअमुक" अथवा "मोहतरमा तमुकतमुक'" असें त्यांच़ें नांव सांगे, आणि येणाऱ्या ग़ज़लच्या शायराच़ें नांवही सांगे. ग़ज़ल सुरूं होण्यापूर्वीं "साज़ोंके दुरुस्त होनेतक" वेळ मिळाल्यास निवेदकाकडून उत्तमोत्तम शेरशायरीही ऐकावयास मिळे. ज़ाणकार त्यास दाद देत होते. मींसुध्दां एकदोनदां दाद दिली, पण आसपासची मंडळी च़मकून माझ्याच़कडे पाहताहेतसें दिसलें. आपली दाद च़ुकीच्या वेळेस ज़ात आहे हें च़ट्कन जाणून मीं तो नाद सोडून दिला. "ही भाषासुध्दां आपल्याला शिकायला हवी" अशी खूणगांठ मात्र मनाशीं बांधली.

मध्यंतर सुरूं होईतों पावसाच़ा ज़ोर खूपच़ वाढला होता. प्रवेश-दालनांत पादत्राणांच़ा खच़ पडला होता. मध्यंतरांत कार्यक्रमाच्या प्रमुख पाहुण्यांनीं क्ष म्युझिक क्लासला मोठीशी देणगी उत्स्फूर्तपणें जाहीर केली (होती). या देणगीच़ें स्वरूप "बोलाचीच़ कढी" या सदरांत मोडल्याच़ें कालांतरानें समज़लें. सत्कार, भाषणें वगैरे कार्यक्रम च़ालूं असतांना कॉफ़ीपानही सुरूं झालें. कॉफ़ीची चव आणि कपांची स्वच्छता यांमध्यें च़ढाओढ असल्याच़ें भासत होतें.

कॉफ़ीपान संपतें न संपतें तेवढ्यांत कार्यक्रमाच़ा उत्तरार्ध सुरूं झाला. मध्यंतराची वर्दळ स्थिरस्थावर होईतों आणखी एक ग़ज़ल उरकून झ़ालीसुध्दां!

इकडे कांहीं रसिकांच़ा पादत्राणें शोधण्याच़ा कार्यक्रम सुरूं झ़ाला होता. भारतांतले नामवंत कलाकारही एकमेकांना पादत्राणांच्या ज़ोड्या शोधण्यांत साहाय्य करतांना आढळले. ज्या रसिकांना आपलीं पादत्राणें सांपडलीं, त्यांनीं पावसापाण्याची तमा न बाळगतां घरच़ा रस्ता सुधारला. "अहो, एवढा ज़ोरांत नाहीं कांही पाऊस -- इथेंच़ तर ज़ायच़ें आहे -- उद्यां कामाला ज़ायच़ें आहे --" वगैरे उद्गार ऐकूं येत होते. कांहीं रसिक थोडा वेळ पादत्राणें शोधून, परत आंत येऊन, च़ालूं ग़ज़लेचा आस्वाद घेऊं लागले.

गाणाऱ्या विद्यार्थ्यांच़े गुरुजी व इतर मान्यवर ऋषितुल्य गायक, त्या विद्यार्थ्यांना यथाशक्ति धीर देत होते. गुरूंच्या चेहऱ्यावरच़ा आपल्या शिष्यांबद्दलच़ा अभिमान व उत्तेजन कायम टिकून होतें. ते विद्यार्थीसुध्दां आपापल्या गाण्यांतलीं सर्व कडवीं म्हणून दाखविल्याशिवाय व्यासपीठ सोडीत नव्हते.

एक दाढीवाला विद्यार्थी कार्यक्रमभर चौफेर फ़ोटोच़ काढतांना दिसत होता. ग़ज़लांच्या भावनाप्रधान व सांद्र वातावरणामुळें कीं काय, ते फ़ोटोही तरल व धूसर आल्याच़ें नंतर समजलें. त्या दाढीवाल्यानें मोठ्या आदरानें गुरुजींना अर्पण केलेला तो आल्बम, पुढें क्लासमध्यें कधीं दिसलाच़ नाहीं.

आपला वार्ताहर ज़ागा झ़ाला तेव्हां पाऊस थांबला होता, प्रवेश-दालनांतली पादत्राणांची गर्दीही बरीच़ ओसरली होती, आणि उरलीसुरली मंडळी, आणखी एक रम्य मेहफ़िल पदरांत पडल्याच्या समाधानांत, झ़ाला कार्यक्रम वाखाणत, घरच्या वाटेला लागत होती ...

(क्रमशः)


Go Back to bindhast : home